Mikro Dünyadan Sonsuz Uzaya: Demir Elementi – Van Allen Kuşakları

Mikro Dünyadan Sonsuz Uzaya: Demir Elementi – Van Allen Kuşakları

Mucize Element Demir

  • Demir yeryüzünde en yaygın olarak bulunan elementlerden biridir ve yerkabuğunun yaklaşık % 5’ini oluşturur.
  • Dünyada şu ana kadar bilinen 109 elementten biri olan demir, Kuran’da da bildirilir. Kuran’ın “Hadid”, yani “Demir” adlı suresinde şöyle buyrulur:

    ”Ve kendisinde çetin bir sertlik ve insanlar için (çeşitli) yararlar bulunan demiri de indirdik…” (Hadid Suresi, 25)

  • Ayette, demir için özel olarak kullanılan “indirme” kelimesi, mecazi olarak insanların hizmetine verilme anlamında düşünülebilir. Fakat kelimenin, “Gökten fiziksel olarak indirme” şeklindeki gerçek anlamı dikkate alındığında, ayetin çok önemli bir bilimsel mucize içerdiği görülmektedir. Çünkü modern astronomik bulgular, Dünya’daki demir madeninin dış uzaydaki dev yıldızlardan geldiğini ortaya koymuştur.
  • Dünya’nın çekirdeğinde bulunan demir, gezegenin manyetik alanının oluşmasını sağlar. Oluşan bu manyetik alan, birçok canlının göç edebilmesi ve hareket ederken yönünü bulabilmesi açısından çok önemlidir.
  • Güneş dışındaki yıldızlardan kaynaklanan öldürücü kozmik ışınlar da, Dünya’nın etrafındaki koruyucu manyetik kalkanı geçemezler.
  • Eğer Dünya’nın bu manyetik kalkanı olmasaydı, yeryüzündeki yaşam sık sık öldürücü ışınlarla tahrip edilecek, belki de hiç var olmayacaktı. Ancak yerkürenin çekirdeği tam olması gerektiği gibidir ve Dünya yaratıldığından beri bu şekilde korunur.
  • Manyetit ve Hematit dünyadaki başlıca demir kaynağı olan minerallerdir.
  • Demir, çelik yapımında kullanılan elementtir.
  • Çelik birçok başka elementle birleştirilerek endüstrinin her alanında kullanılmaktadır.
  • Etrafımızda en çok rastladığımız metal olmasının yanı sıra demir, bitkilerin, hayvanların ve insanların yaşamları için de hayati bir öneme sahiptir.

Van Allen Kuşakları

 

  • Van Allen kuşakları, Dünya’nın manyetik alanına yakalanan elektrik yüklü parçacıkların toplandığı simit biçiminde iki ışınım kuşağıdır.
  • İlk uydu olan Explorer I yardımı ile 1958 yılında keşfedilmişlerdir.
  • Van Allen Kuşakları ismini uyduyu tasarlayan James Van Allen’dan almıştır.
  • Dışta yer alan kuşak, güneş rüzgarlarından gelen hidrojen, helyum ve oksijen iyonlarının yanı sıra serbest elektronlar içerir. Yer yüzeyinden 13.000-65.000 km. yüksekliktedir.
  • İçte yer alan kuşak, kozmik ışınların (uzaydaki güneş benzeri yıldızların patlamasıyla yayılan ışınlar) iyonlaştırdığı atmosfer kaynaklı atomlar içerir.
  • 700-10.000 km. yükseklikte yer alan iç kuşak dış kuşağa oranla çok daha güçlü bir ışınım kaynağıdır ve bu yükseklikte bulunan uyduların etkinlikleri açısından önem taşır. Radyasyon nedeniyle astronotların sağlığı üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilir.
  • “Van Allen Kuşakları”, gezegenimize gelen zararlı ışınlara karşı bir kalkan görevi görür.
  • Özellikle Güneş’te sık sık meydana gelen parlamalar sonucu güneş rüzgarlarıyla yayılan ışınlar, Van Allen Kuşakları olmasa, Dünya’daki tüm yaşamı yok edebilecek güçtedir.
  • Geçtiğimiz yıllarda tespit edilen bir parlamada açığa çıkan enerjinin, Hiroşima’ya atılanın benzeri 100 milyar atom bombasına eş değer olduğu hesaplanmıştır. Parlamadan 58 saat sonra pusulaların ibrelerinde aşırı hareketler gözlenmiş, Dünya atmosferinin 250 km üstünde sıcaklık sıçrama yapıp 2500oC’ye yükselmiştir.
  • Dünyada da olduğu gibi Jüpiter’in de sahip olduğu manyetik enerji, etrafında Van Allen kuşakları oluşmasına sebep olmaktadır.

Bu makale, İlmi Mercek Dergisi 42. sayı (Aralık 2007) 50. sayfada yayınlanmıştır.

Yorum bırakın

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: